Wasomi wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam Watoa Tamko Zito Dhidi ya SAMIA na Ripoti ya Tume ya Jaji Chande
Baraza la Wahadhiri wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDASA), kupitia tamko la tarehe 28 Aprili 2026 lililosainiwa na mwenyekiti wake Profesa Elgidius Bwinabona Ichumbaki, limeainisha kasoro 53 za kiutawala linazoziona kama chanzo cha msingi cha vurugu za baada ya uchaguzi wa Oktoba 2025 nchini Tanzania. Tamko hilo, lililotolewa siku tano baada ya Tume ya Chande kuwasilisha ripoti yake kwa Rais Samia Suluhu Hassan, linaweka chombo hiki kongwe cha kitaaluma kama mkosoaji wa kitaasisi wa mfumo wa uwajibikaji wa Serikali ya Awamu ya Sita.
Tamko la UDASA Lapanua Mwelekeo wa Uchambuzi wa Tume ya Chande
Tamko la UDASA, lenye kichwa Jicho la UDASA Kwenye Wasilisho la Mwenyekiti wa Tume ya Rais ya Kuchunguza Matukio ya Uvunjifu wa Amani ya Oktoba 2025, linakubali uhalali wa kisheria wa tume hiyo lakini linapanua wigo wa uchambuzi wake. Wakati uwasilishaji wa Jaji Mkuu Mstaafu Mohamed Chande Othman wa tarehe 23 Aprili 2026 ulieleza sababu kama “matukio ya uvunjifu wa amani,” UDASA inaona matukio hayo kama dalili tu za matatizo 53 ya kina ya taasisi.
Utangulizi wa waraka huo uko wazi: baada ya kupitia uwasilishaji wa Jaji Chande, UDASA “ilibaini zaidi ya hoja hamsini zinazounda malalamiko ya wananchi, iwe moja, nyingi au hakuna kati yake ndizo zilizoanzisha vurugu za Oktoba 2025.”
Tofauti ya kimtazamo ni muhimu. Tume ya Chande ilitoa matokeo ya ukweli kuhusu matukio. UDASA, kwa mamlaka yake ya kitaaluma, imetoa uchambuzi wa sababu za kimuundo. Nyaraka hizi hazipingani—zinakamilishana katika viwango tofauti vya uchambuzi.
Hoja 53 Zagawanyika Katika Makundi Sita
Malalamiko hayo 53 yanajipanga katika makundi sita ya msingi:
Muundo wa uchaguzi na katiba: Kukosekana kwa katiba mpya; INEC kutokuwa huru; Msajili wa Vyama kushindwa kushughulikia malalamiko ya upinzani; wananchi kukosa nguvu kwa sababu kura haziheshimiwi.
Vyombo vya dola na usalama: TISS kushindwa kutimiza wajibu wa kikatiba; polisi na jeshi kukiuka haki; utekaji; kuvunjika kwa uhusiano kati ya polisi na wananchi; kukosa uchunguzi dhidi ya maafisa waliokiuka viapo vyao.
Muunganiko wa chama na dola: Wananchi kuikataa CCM; viongozi kutoa taarifa zisizo sahihi kuhusu amani; CCM kukosa hekima ya kuongoza kwa maadili; taasisi kushindwa kufuata misingi ya kidemokrasia.
Hali ya kijamii na kiuchumi: Ukosefu wa ajira kwa vijana; ajira zisizozingatia sifa; sekta binafsi dhaifu; matumizi mabaya ya fedha za umma; matatizo ya afya ya akili; bajeti dhaifu za hospitali; ongezeko la umaskini.
Mazingira ya habari na uwajibikaji: Ukosefu wa vyombo huru vya habari; viongozi kutowajibika; kupuuzwa kwa mapendekezo ya tume zilizopita; Bunge kushindwa kuisimamia serikali.
Misingi ya kijamii na maadili: Kupungua kwa uzalendo; kudhoofika kwa mshikamano; ufisadi wa viongozi; mifumo ya kushughulikia malalamiko ya vijana kutokuwa sambamba na kizazi cha Gen-Z; kuporomoka kwa maadili ya umma.
Kiini cha uchambuzi kiko katika makundi ya vyombo vya dola na siasa za chama. UDASA inaitaja TISS moja kwa moja kuwa imeshindwa wajibu wake wa kikatiba (Hoja ya 3 na 13), na inakosoa CCM kwa kukosa msingi wa maadili wa kuongoza (Hoja ya 36).
Uzito wa Saini ya Profesa Ichumbaki
Umuhimu wa tamko hili unaongezwa na hadhi ya aliyelisaini. Profesa Ichumbaki si mwanasiasa bali msomi mwenye heshima ya kimataifa. Hii inaashiria mabadiliko makubwa: kutoka ushirikiano wa kitaaluma na dola hadi ukosoaji wa wazi wa kitaasisi.
Aidha, UDASA inajikosoa yenyewe katika Hoja ya 18, ikisema wasomi wamekosa kutimiza wajibu wao wa uhuru wa kitaaluma. Hii inaipa nyaraka uhalali zaidi kwa kuondoa hoja kwamba wakosoaji wako mbali na uhalisia.
Hadhira Tatu Zinazolengwa
Tamko linaelekezwa kwa makundi matatu:
Rais Samia: Linatoa mfumo wa “kuokoa sura” kwa kuunganisha suluhisho na mchakato wa katiba mpya.
Makundi ndani ya CCM: Linatoa nafasi ya mageuzi ya ndani bila kuitaka chama kuondoka madarakani.
Jumuiya ya kimataifa: Linathibitisha madai ya ukiukwaji wa kimuundo kwa kutumia chanzo cha ndani chenye uhalali.
Ukosoaji Mkali wa Vyombo vya Usalama
Hoja zinazolenga TISS, polisi, na jeshi ni ukosoaji mkali zaidi wa vyombo hivi tangu mfumo wa vyama vingi uanze 1992. Zinajumuisha:
Kushindwa kwa TISS kutimiza wajibu wake.
Polisi na jeshi kukiuka haki za raia.
Matumizi ya nguvu kinyume cha sheria.
Kuvunjika kwa uhusiano kati ya polisi na wananchi.
Kukosekana kwa uchunguzi dhidi ya maafisa waliokiuka sheria.
Uchambuzi wa Ujasusi Blog unaonyesha kuwa hii inaashiria uwezekano wa operesheni iliyoratibiwa, si matukio ya bahati mbaya—ingawa hili ni hitimisho la uchambuzi, si kauli ya moja kwa moja ya UDASA.
Athari kwa Siasa za Utekelezaji
Tamko linaathiri utekelezaji wa mapendekezo ya Tume ya Chande kwa njia tatu:
Linaweka kipimo cha kupima hatua za serikali.
Linahalalisha ukosoaji wa ndani ya nchi.
Linatoa msingi kwa shinikizo la kimataifa lenye uzito zaidi.
Uhuru wa Taaluma Kama Kipimo Kikuu
Tamko linafufua mjadala wa uhuru wa kitaaluma nchini Tanzania. Swali kuu sasa ni kama serikali itaruhusu ukosoaji huu au itachukua hatua za kuudhibiti.
Mtazamo wa Miezi Mitatu Ijayo
Mwelekeo wa hali utategemea viashiria vitatu:
Je, vyama na taasisi nyingine za kitaaluma zitatoa matamko yanayofanana?
Je, uongozi wa UDSM utachukua hatua dhidi ya UDASA?
Je, mchakato wa katiba utatoa nafasi ya mageuzi ya kweli?
Kwa TISS, ukosoaji huu unaweka shinikizo jipya la ndani na nje. Jibu la taasisi hiyo—iwe ni mageuzi au hatua za kudhibiti wakosoaji—litakuwa kiashiria muhimu cha mwelekeo wa serikali.