Tanzania Yaingia Mkataba Mpya wa Dola Milioni 3 (Takriban Sh BILIONI NANE) Kujisafisha Marekani

Serikali ya Tanzania imeingia mkataba mpya wenye thamani ya dola za Marekani milioni tatu (takribani shilingi bilioni 7.8) na kampuni ya lobbying yenye makao yake Washington DC, BGR Government Affairs, kwa lengo la kuimarisha uhusiano wake na Marekani katika kipindi ambacho inakabiliwa na changamoto kubwa za kidiplomasia na kisiasa.

Taarifa kuhusu mkataba huo zimebainika kupitia sheria ya Marekani ya Foreign Agents Registration Act (FARA), inayowalazimu watu na kampuni zinazowakilisha serikali za kigeni nchini humo kusajili na kuweka hadharani mikataba yao.

---

---

Mkataba Ulivyo

Kwa mujibu wa hati zilizowasilishwa katika Idara ya Sheria ya Marekani tarehe 18 Juni 2026, BGR italipwa dola 250,000 kila mwezi kwa kipindi cha mwaka mmoja kuanzia tarehe 15 Juni 2026. Kwa kiwango hicho, Tanzania italipa jumla ya dola milioni tatu katika kipindi cha miezi kumi na miwili.

Kinachojitokeza hapa ni kwamba mkataba huu haukusainiwa moja kwa moja kati ya Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki na BGR. Badala yake, ulifanikishwa kwa kutumia kampuni ya Kihispania iitwayo Drift Advisors, SL, iliyosajiliwa katika kisiwa cha Ibiza.

Kwa mujibu wa taarifa zilizopo kwenye tovuti yake, Drift Advisors hujitambulisha kama kampuni inayotoa huduma za usalama wa dola (state security) kwa serikali mbalimbali barani Afrika na Mashariki ya Kati, badala ya kuwa kampuni ya mahusiano ya umma au utetezi wa kisiasa. Uchunguzi wetu haukubaini rekodi nyingine yoyote inayoonyesha kampuni hiyo kuwahi kuendesha shughuli za utetezi nchini Marekani kabla ya mkataba huu. Kwa hiyo, sababu ya kuitumia kama mpatanishi bado haijawekwa wazi.

Hati hizo pia zinamtaja Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki, Mhe. Mahmoud Thabit Kombo, kuwa mwakilishi wa Serikali katika mawasiliano yanayohusu mkataba huo, jambo linaloonyesha kuwa mpango huu unafahamika na kusimamiwa rasmi na Serikali.

Si Mkataba Pekee

Mkataba huu hauko peke yake. Unaongezeka juu ya mkataba uliopo tayari kati ya Tanzania na kampuni nyingine ya Washington, Ervin Graves Strategy Group, ambayo imekuwa ikilipwa takribani dola 45,000 kwa mwezi (karibu shilingi milioni 117) tangu mwaka jana.

Kwa kujumlisha mikataba hiyo miwili, Tanzania sasa inatumia takribani dola milioni 3.5 kwa mwaka—zaidi ya shilingi bilioni tisa—kwa shughuli za utetezi na ushawishi nchini Marekani.

Jambo la kuzingatia ni kwamba matumizi hayo hayajawahi kutangazwa kwa umma kupitia taasisi yoyote ya Serikali ya Tanzania. Yamefahamika kutokana na matakwa ya sheria ya Marekani, kwani Tanzania haina utaratibu wa kisheria unaoilazimisha Serikali kuweka wazi mikataba ya aina hiyo.

Tanzania Ikilinganishwa na Nchi Nyingine

Kwa kulinganisha, Algeria huilipa BGR dola 60,000 tu kwa mwezi, sawa na dola 720,000 kwa mwaka, kwa huduma zinazofanana. Aidha, mkataba huo unasimamiwa na afisa yuleyule wa BGR, Scott Eisner.

Kwa msingi huo, Tanzania inalipa zaidi ya mara nne ya kiasi kinacholipwa na Algeria kwa huduma zinazofanana. Serikali haijaeleza hadharani sababu ya tofauti hiyo kubwa, lakini hali hiyo inaweza kuashiria kuwa Tanzania inaona mazingira yake ya kidiplomasia nchini Marekani kuwa magumu zaidi kuliko yale ya Algeria.

Kwa Nini Sasa?

Mkataba huu umeingiwa katika kipindi ambacho Tanzania inakabiliwa na shinikizo kubwa kutoka kwa jumuiya ya kimataifa kufuatia matukio ya baada ya uchaguzi wa Oktoba 2025.

Ripoti ya kurasa 82 iliyowasilishwa katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) mwezi Novemba 2025 na Intelwatch, Chama cha Wanasheria cha Madrid pamoja na World Jurist Association ilidai kuwa kati ya watu 700 na 3,000 waliuawa kwa makusudi. Intelwatch yenyewe ilikadiria idadi ya vifo kufikia watu 10,000.

Kwa upande mwingine, Tume ya Chande iliyoongozwa na Jaji Mstaafu Mohamed Chande Othman ilitaja idadi ya vifo kuwa 518, takwimu ambayo CHADEMA imeendelea kuipinga.

Wakati huo huo, Mwenyekiti wa CHADEMA, Tundu Lissu, ameendelea kushikiliwa rumande tangu Aprili 9, 2025 akikabiliwa na shtaka la uhaini, ambalo linaweza kupelekea adhabu ya kifo iwapo atapatikana na hatia.

Mnamo tarehe 7 Mei 2026, Msajili wa Vyama vya Siasa aliipa CHADEMA notisi ya kuonyesha sababu za kutofutiwa usajili, hatua iliyofuatia wito wa Naibu Katibu Mkuu wa chama hicho, John Heche, wa kuitisha maandamano ya kudai kuachiwa kwa Lissu.

Katika kipindi hicho hicho, Tanzania imeendelea kutafuta njia mbalimbali za kuimarisha taswira yake kimataifa. Miongoni mwa hatua hizo ni ziara ya Waziri Mahmoud Kombo kwa Papa Leo XIV mjini Vatican mwezi Januari, pamoja na ziara ya Rais Samia Suluhu Hassan nchini Urusi mwezi Juni—ikiwa ni mara ya pili tu kwa Rais wa Tanzania kutembelea Urusi tangu ziara ya Mwalimu Julius Nyerere mwaka 1969.

Aidha, Bunge la Ulaya limeendelea kusitisha uidhinishaji wa ruzuku ya euro milioni 156 kwa Tanzania kutokana na wasiwasi kuhusu hali ya haki za binadamu nchini.

Mswada wa Cruz–Shaheen

Sababu nyingine inayoweza kueleza umuhimu wa mikataba hii ni kuwasilishwa kwa muswada wa Reassessing the United States–Tanzania Bilateral Relationship Act (S.4577) katika Seneti ya Marekani na Maseneta Ted Cruz na Jeanne Shaheen mwezi Mei 2026.

Muswada huo ulipendekeza kusitishwa kwa sehemu ya misaada ya usalama na maendeleo kwa Tanzania hadi pale ambapo mageuzi ya kidemokrasia yangethibitishwa.

Hata hivyo, tarehe 17 Juni 2026—siku moja kabla ya mkataba wa BGR kuwekwa hadharani—Kamati ya Mahusiano ya Kigeni ya Seneti iliupitisha muswada huo baada ya kuufanyia marekebisho yaliyoupunguza makali yake. Miongoni mwa mabadiliko hayo ni kuondolewa kwa masharti ya kusitisha ushirikiano wa kijeshi na kumpa Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani mamlaka ya kusamehe baadhi ya vikwazo ikiwa ataona hatua hiyo inalinda maslahi ya Marekani.

Kwa kuwa mkataba wa BGR ulianza kutekelezwa tarehe 15 Juni, siku mbili kabla ya uamuzi huo wa Kamati, si sahihi kuhitimisha kuwa ulihusika moja kwa moja katika mabadiliko hayo. Hata hivyo, maendeleo hayo yanaweza kuashiria kuwa juhudi za awali za Tanzania—kupitia Ervin Graves Strategy Group pamoja na njia nyingine za kidiplomasia—zilikuwa tayari zimeanza kuonyesha matokeo.

Muktadha wa Saba Saba

Mkataba wa BGR uliwekwa hadharani siku nane kabla ya Serikali kutangaza marufuku ya mikutano yote ya kisiasa nchini tarehe 26 Juni, na siku kumi na tisa kabla ya maadhimisho ya Saba Saba.

Waziri wa Mambo ya Ndani, Patrobas Katambi, alisema hatua hiyo ilichukuliwa kwa sababu za kiusalama zinazohusiana na Maonesho ya Kimataifa ya Biashara ya Dar es Salaam.

Wakati huohuo, kundi la vijana wanaojiita Gen Z, wanaoratibu shughuli zao kupitia mitandao ya kijamii bila kuhusishwa na chama chochote cha siasa, wametangaza maandamano ya kitaifa ya tarehe 7 Julai wakidai mabadiliko ya Katiba pamoja na kuachiwa kwa Tundu Lissu.

Kwa kuzingatia mlolongo wa matukio hayo, inawezekana muda wa kuanza kwa mkataba huu haukuwa wa bahati nasibu, bali ulikuwa sehemu ya maandalizi ya kukabiliana na athari zinazoweza kujitokeza kimataifa kutokana na namna Serikali itakavyoshughulikia kipindi hicho.

Tunachokijua na Tusichokijua

Licha ya hati za FARA kutoa taarifa nyingi kuhusu mkataba huu, bado yapo maswali ambayo hayajajibiwa.

Hatufahamu iwapo Drift Advisors inalipwa kamisheni kutokana na mkataba huu, wala kiwango cha malipo hayo. Pia haijulikani iwapo tofauti kubwa kati ya gharama ya mkataba wa Tanzania na ule wa Algeria inatokana na ukubwa wa kazi inayotarajiwa kufanywa au mazingira ya kidiplomasia yanayoikabili Tanzania.

Vilevile, bado kuna tofauti isiyoelezwa kati ya kiwango cha dola 250,000 kwa mwezi kilichoandikwa kwenye mkataba halisi na kiwango cha dola 210,000 kwa mwezi kilichoonekana katika tovuti moja inayofuatilia taarifa za FARA. Kufikia sasa, tofauti hiyo haijapatiwa ufafanuzi rasmi.

---

Makala hii imeandaliwa kwa kutumia hati rasmi zilizowasilishwa katika Idara ya Sheria ya Marekani chini ya sheria ya FARA, pamoja na taarifa kutoka The Chanzo, O’Dwyer’s PR News, The Africa Report, OpenSecrets, na vyanzo vingine vya kuaminika vilivyotumika katika uchambuzi mpana uliochapishwa kwenye Ujasusi Blog kwa lugha ya Kiingereza.

---

MENGINEYO

---